Nynorskens pappa har bursdag!

Ivar Aasen, 1871. Bilete henta frå Møre-Nytt

I dag er det burs­dag. Burs­da­gen til ein særs vik­tig mann i Noreg si språkhis­to­rie. Du kan kalle han pap­paen til nynorsken om du vil. I dag er det nem­leg 200 år sidan dik­taren og språk­forskaren Ivar Andreas Aasen vart fødd!

Dei aller fleste som kjen­ner meg veit at eg er ihuga nynorsk-brukar. Ein kan av og til lure på om det var med­født, og delvis så er eg vel det. Etter å ha budd på Stord (årets nynorskkom­mune i 2009) i oppvek­sten og deretter i byen mel­lom dei sju fjell i over åtte år, vert dialek­ta og språket ganske så utvan­na, eh, eg mein­er utvat­na…

I min kom­mu­nikasjon på e-post, og ellers andre stad­er ein skriv på net­tet, gjekk det for det meste i bland­ingsmål og dialekt. Det var ikkje før min tidle­gare sjef svara på ein e-post med føl­g­jande spørsmål: «Kva språk nyt­tar du eigent­leg? Då fall valet lett på nynorsk etter ganske kort tid. Eg har vanske­leg for å skrive ord som noe, jeg og ikke utan å grem­mast…

Men nok om meg. I dag er det ein annan stor mann som skal hyl­last. Nem­leg man­nen bak det heile: Ivar Aasen. Karen fyller nem­leg 200 år i dag. Grat­ulerer!

Ivar Andreas Aasen

Aasen vart fødd i Ørs­ta 5. august 1813, og er ein velk­jent språk­forskar og dik­tar. Han var òg ein aldri så liten plante­forskar iføl­gje Wikipedia.

Han stud­erte myk­je dialek­tar og i 1836, 22 år gamal, skreiv han eit essay kalla «Om vort Skrift­sprog». I dette essayet tek han til orde for å skape eit nytt hov­ud­språk – opphavet til den mod­erne nynorsken:

«Vi trænge aldrig til at gaae ude­nom Grænd­serne efter et Sprog; vi skulde lede i vore Gjem­mer, og see efter, hvad vi selv eiede, førend vi gik hen at laane af Andre. Lige­saa lidet, som det skulde hædre en fri Mand at aftry­gle af Andre, hvad han selv havde For­raad af, lige­saalidet hædr­er det os, at vi heller sam­le uden­landske Ord, end benytte dem, der almin­delig kjen­des og bruges i vore Bygder. (…) Skal vi da, tænk­te jeg, give Slip paa denne kostelige Skat fra For­tiden, som vore For­fæ­dre gjen­nem alle sine Trængsler have troli­gen bevaret og over­ladt til oss om en hel­lig Arv? Skal dens Besid­delse, saa ret­færdig som den er, end­nu gjøres os stridig, nu, da Folke­fri­he­den atter befind­er sig mellem vore Klip­per?»

Ivar Aasen døy­dde 23. sep­tem­ber 1896, 83 år gamal.

Nynorsk olje

Draupne vart omdøypt til Ivar Aasen. Grafikk: Det Norske

Ivar Aasen er ikkje berre kjent for det skrivne ord frå 1800-talet. Den dag i dag pry­der nam­net hans eit nyare olje­felt, og leiaren i Noregs Målung­dom Veb­jørn Sture, har allereie slengt inn forslag om å omdøy­pa Oslo S til Ivar Aasen sen­tral­stasjon. Ja, kvi­for ikkje? Aasen reiste jo myk­je rundt i lan­det vårt i si tid…

Nynorskstafett

I høve 200-årsju­bileet til Aasen og Språkåret 2013, skipar Noregs Mål­lag til ein aldri så liten nynorskstafett rundt om i lan­det vårt – i god gamal Aasen-and. Her på Stord kan du møte den knall oran­sje bilen saman med Stord Mål­lag 20. august, då Nynorskstafet­ten star­tar opp att etter ein som­marpause. Møte med kom­munen, skulebesøk, barne­hagebesøk, bib­liotek, stand, bedrifts­besøk og kul­turkveld er nokre av tin­ga som står på plakat­en.

Les meir om denne vesle fine man­nen på den nynorske Wikipedia!

PS: Før du kjem med kor­rigeringar på nynorsken min (som du abso­lutt er opp­for­dra til å gjera), hugs at eg stadig lær­er. Nynorsken er eit ungt språk!